Дуалізм «конфуціанство – даосизм» у китайському культурному світогляді. (72503)

Посмотреть архив целиком

Äóàë³çì «êîíôóö³àíñòâî – äàîñèçì» ó êèòàéñüêîìó êóëüòóðíîìó ñâ³òîãëÿä³.

Ïëàí

1. Êîíôóö³àíñòâî: ü Öåíòðàëüí³ çàñàäè êîíôóö³àíñòâà; ü Øêîëè Ìåí Öçè òà Ñþíü Öçè; ü ×è º êîíôóö³àíñòâî ðåë³ã³ºþ? 2. Äàîñèçì: ü Ïîíÿòòÿ äàîñèçìó; ü Çàñíîâíèê äàîñèçìó - Ëàî Öçè; ü Òåîð³ÿ ³íü-ÿí; ü Äàîñüêèé ìèñëèòåëü ×æóàí Öçè; ü Îñíîâí³ çàñàäè òà ñâ³òîãëÿäí³ ðèñè äàîñèçìó; 3. Âèñíîâîê. 4. Ñïèñîê âèêîðèñòàíî¿ ë³òåðàòóðè. Êèòàéñüêà øêîëà äóìêè óõîäèòü ñâî¿ì êîð³ííÿì â ãëèáèíó â³ê³â. ¯¿ ³ñòîð³ÿ íàðàõîâóº á³ëüø í³æ äâà ç ïîëîâèíîþ òèñÿ÷îë³òòÿ, ïðîòÿãîì ÿêèõ ôîðìóâàëàñü òðàäèö³ÿ, ÿêó íàçèâàþòü «êèòàéñüêèì ìèñëåííÿì». Âæå â 221 ð. äî í.å., êîëè äèíàñò³ÿ Öèíü îá`ºäíàëà Êèòàé, â êðà¿í³ ³ñíóâàëè ð³çí³ ô³ëîñîôñüê³ òå÷³¿, îñíîâíèìè ç íèõ áóëè øêîëè êîíôóö³àíñüêîãî ³ äàîññüêîãî íàïðÿìê³â. Êîíôóö³àíñòâî. Êîíôóö³àíñòâî (æó öçÿ – øêîëà âåëèêèõ êíèæíèê³â) – òàê, ÿê ³ äàîñèçì, çàðîäèëîñÿ â Êèòà¿ â VI – V äî í.å. Âõîäèòü â Ñàí öçÿî – îäíó ç òðüîõ ãîëîâíèõ ðåë³ã³é Êèòàÿ. Ô³ëîñîôñüêà ñèñòåìà êîíôóö³àíñòâà áóëà ñòâîðåíÿ Êóí Öçè (Êîíôóö³ºì). Ïîïåðåäíèêàìè êîíôóö³àíö³â áóëè âèõîäöÿìè ç ïîòîìñòâåííèõ ÷èíîâíèöüêèõ ðîäèí, ÿê³ ó âèïàäêó âòðàòè îô³ö³éíî¿ ïîñàäè ïåðåòâîðþâàëèñü íà ìàíäð³âíèõ â÷èòåë³â. Ö³ ëþäè çàðîáëÿëè íà æèòòÿ âèêëàäàííÿì äàâí³õ êíèã, ÿê³ ñòàëè ï³çí³øå ÷àñòèíîþ Òðèíàäöÿòèêíèææÿ Øèöç³í, Øóöç³í, Ëèöç³, à òàêîæ âòðà÷åíî¿ ïîò³ì Þåöç³í (Êíèãè ïðî ìóçèêó). Ïåðøèì åòàïîì êîíôóö³àíñòâà áóëà ä³ÿëüí³ñòü ñàìîãî Êóí Öçè, ÿêèé òàêîæ íàëåæàâ äî ìàíäð³âíèõ â÷èòåë³â.  éîãî âèêëàäåíí³ êîíôóö³àíñòâî áóëî åòèêî-ïîë³òè÷íèì â÷åííÿì, â ÿêîìó öåíòðàëüíå ì³ñöå çàéìàëè ïèòàííÿ ìîðàëüíî¿ ïðèðîäè ëþäèíè, ñ³ì`¿ òà êåðóâàííÿ äåðæàâîþ. Áàçîâîþ äëÿ Êóí Öçè ìîæíà ââàæàòè êîíöåïö³þ «íåáà» òà «íåáåñíîãî âåë³ííÿ», òîáòî äîë³. Ëþäèíà, ÿêà íàä³ëåíà íåáîì ïåâíèìè ÿêîñòÿìè, ìຠä³ÿòè çã³äíî ç íèìè, ç ìîðàëüíèìè çàêîíàìè ³ óäîñêîíàëþâàòè ¿õ çà äîïîìîãîþ îñâ³òè. Ìåòà öüîãî óäîñêîíàëåííÿ – äîñÿãíåííÿ ð³âíÿ ³äåàëüíî¿ ëþäèíè (öçþíü-öçè), ÿêà äîòðèìóºòüñÿ ˳ – åòèêåòó. Öåíòðàëüíå ì³ñöå ó â÷åíí³ Êóí Öçè çàéìຠêîíöåïö³ÿ Æåíü (ãóìàííîñò³) – ³äåàëüíèõ ñòîñóíê³â ì³æ ëþäüìè â ðîäèí³, ñóñï³ëüñòâ³ òà äåðæàâ³. Îñíîâíèì ïðèíöèïîì ö³º¿ êîíöåïö³¿ º «×îãî íå áàæàºø ñîá³ – íå ðîáè ³íøèì». Ïîíÿòòÿ ãóìàíí³ñòü òðàêòóâàëîñü Êóí Öçè äóæå øèðîêî ³ âêëþ÷àëà â ñåáå ö³ëèé íàá³ð ÿêîñòåé: ñêðîìí³ñòü, ñïðàâåäëèâ³ñòü, ñòðèìàí³ñòü, ëþáîâ äî ëþäåé òîùî. Æåíü – öå âèñîêèé òà ìàéæå íåäîñÿãàºìèé ³äåàë, ñóêóïí³ñòü äîñêîíàëîñòåé, ÿê³ ìàëè ò³ëüêè ïðåäêè – ³ç ñó÷àñíèê³â Êóí Öçè, âêëþ÷àÿ ñåáå, ââàæàâ ãóìàííèì ò³ëüêè ñâîºãî ðàíî ïîìåðøîãî ó÷íÿ ßíü Õóåÿ. Íà ö³é áàç³ Êóí Öçè ðîçâèâàâ ñâî¿ ïîë³òè÷í³ êîíöåïö³¿, âèñòóïàþ÷è çà ÷³òêèé ðîçïîä³ë îáîâ`ÿçê³â ì³æ ÷ëåíà ìè ñóñï³ëüñòâà, îáðàæ÷èêîì ÿêîãî ìຠáóòè ðîäèíà. Ïðè öüîìó Êóí Öçè â³äêèäຠçàêîí. Õàðàêòåðíîþ ðèñîþ â÷åííÿ Êóí-Öçè º àíòðîïîöåíòðèçì. Éîãî ìàéæå íå ö³êàâèòü ïðîáëåìà êîñìîãîí³¿, â³í ìàëî óâàãè ïðèä³ëÿº äóõàì òà ïîòîéá³÷íîìó ñâ³òó, õî÷à ââàæຠíåáî íå ò³ëüêè ÷àñòèíîþ ïðèðîäè, àëå ³ âèùîþ äóõîâíîþ óñòàíîâ÷îþ ñèëîþ ó ñâ³ò³, à æåðòâîïðèíåñåííÿ ïðåäêàì – íàéâàæëèâ³øèì âèðàæåííÿì ïîâàãè äî íèõ. Îñîáëèâå ì³ñöå ó Êóí Öçè çàéìàëà êîíöåïö³ÿ Ñÿî – ñèí³âñüêî¿ øàíîáëèâîñò³ äî áàòüê³â ³ ñòàðøèõ âçàãàë³. Ñÿî ââàæàëîñü îñíîâîþ Æåíü òà ³íøèõ ÷åñíîò ³ íàéåôåêòèâí³øèì ìåòîäîì êåðóâàííÿ êðà¿íîþ. Âåëèêà óâàãà ïðèä³ëÿëàñü Þå – ìóçèö³, ÿê íàéêðàùîìó çàñîáó çì³íè ïîãàíèõ íðàâ³â òà çâè÷à¿â, à òàêîæ ˳ – åòèêåòó, ïðàâèëàì áëàãîïðèñòîéíîñò³, ÿê³ ðåãóëþâàëè ïîâåä³íêó ëþäèíè â ð³çíèõ æèòòºâèõ ñèòóàö³ÿõ. Çàãàëüíå âèçíàííÿ êîíôóö³àíñòâî îòðèìàëî ò³ëüêè ï³ñëÿ ñìåðò³ Êóí Öçè. Íà â³äì³íó â³ä äàîñèçìó, êîíôóö³àíñòâî ï³äòðèìóâàëî êèòàéñüêó äåðæàâíó ³ºðàðõ³÷íó ñèñòåìó. Îäí³ºþ ç ãîëîâíèõ çàñàä êîíôóö³àíñòâà º â÷åííÿ ÷æåí ì³í (âèïðàâëåííÿ ³ìåí), ÿêå âèìàãàëî â³ä êîæíî¿ ëþäèíè òâåðäî ïàì`ÿòàòè ñâîº ì³ñöå ó ñóñï³ëüñòâ³. ϳñëÿ ñìåðò³ Êóí Öçè êîíôóö³àíñòâî ðîçïàëîñÿ íà äâ³ øêîëè: 1. Ìåí Öçè 2. Ñþíü Öçè Ìåí Öçè (371-289 äî í.å.). Ìåí Öçè ââàæàâ, ùî øëÿõ äî ñïðàâåäëèâîãî âðÿäóâàííÿ ëåæèòü ÷åðåç óäîñêîíàëåííÿ îñîáèñòîñò³. ßêùî ïðàâèòåëü 䳺 ó çãîä³ ç íàðîäîì, öå ñõâàëþºòüñÿ âîëåþ íåáà, ÿêùî í³ – â³í âòðà÷ຠäîâ³ðó íåáà ³ ìîæå áóòè ñêèíóòèì. Ïîòð³áíî êåðóâàòè, ñïèðàþ÷èñü íà ïðèðîäó ëþäèíè, âîíà äîáðà òà ñïðàâåäëèâà, íåã³äíå æ óïðàâë³ííÿ ¿¿ ïñóº. Øëÿõ âäîñêîíàëåííÿ ëþäèíè – ÷åðåç ðîçâèòîê ëþäñüêî¿ äîáðîòè, ãóìàííîñò³, ìèëîñåðäÿ, ñï³â÷óòòÿ, ñêðîìíîñò³ ³ ³íøèõ âðîäæåíèõ åòè÷íèõ ÿêîñòåé. Ìåí Öçè ïèñàâ «Ïðàãíåííÿ ïðèðîäè ëþäèíè äî äîáðà ïîä³áíî ïðàãíåííþ âîäè òåêòè âíèç». Ö³ ñëîâà âêàçóþòü íà îòîòîæíåííÿ ñîö³àëüíîãî ³ ïðèðîäíîãî, åòè÷íà ÿê³ñòü ëþäèíè óïîä³áíþºòüñÿ äî ïðèðîäíî¿ íåîáõ³äíîñò³. Ñþíü Öçè (313-238 äî í.å.). ²íøó ïîçèö³þ çàéíÿâ Ñþíü Öçè, îäèí ç íàéâèçíà÷í³øèõ ìèñëèòåë³â êîíôóö³àíñüêî¿ øêîëè.  òðàêòàò³ «Ñþíüöçè», â äâàäöÿòü òðåò³é ãëàâ³ «Ïðî çëó ïðèðîäó ëþäèíè» ñêàçàíî, ùî ëþäèíà íàðîäæóºòüñÿ ç áàæàííÿì íàæèâè, çàçäð³ñíîþ òà çëîáíîþ. «Òîìó íåîáõ³äèì º âïëèâ íà ëþäèíó çà äîïîìîãîþ âèõîâàííÿ ³ çàêîíà, ïîòð³áíî çìóñèòè ¿¿ äîòðèìóâàòèñÿ íîðì ðèòóàëó ³ âèêîíóâàòè ñâ³é äîëã, ò³ëüêè òîä³ ó ëþäèíè ç`ÿâèòüñÿ ïîñòóïëèâ³ñòü ³ âîíà ñòàíå êóëüòóðíîþ, ùî ïðèâåäå äî ïîðÿäêó». Ñþíü Öçè ï³ääàâ êðèòèö³ â÷åííÿ Ìåí Öçè ïðî ïðèðîäíó äîáðîòó ëþäèíè: íàâ³ùî òîä³ ïîòð³áí³ áóëè á ðèòóàëè òà âèõîâàííÿ ïî÷óòòÿ äîëãà? Âîíè ç`ÿâèëèñü íå ç âðîäæåíèõ ÿêîñòåé ëþäèíè, à â ðåçóëüòàò³ ä³ÿëüíîñò³ ìóäðåö³â òà çàêîíîäàâö³â. Ëþäè òîìó é íàìàãàþòüñÿ áóòè äîáðî÷èííèìè, áî ëþäèíà ïî ïðèðîä³ çëà. ͳê÷åìíà ëþäèíà ìîæå ñòàòè äîñêîíàëîþ, àëå âîíà öüîãî íå õî÷å. Òîìó, ùîá ñòàòè äîñêîíàëèì ïîòð³áíà ìîðàëüíà ä³ÿëüí³ñòü. Ïîãëÿäè Ñþíü Öçè ö³ëêîì â³äïîâ³äàëè îðòîäîêñàëüíèì êîíôóö³àíñüêèì ïîëîæåííÿ ïðî ñóñï³ëüíó ³ºðàðõ³þ ³ ïî÷óòòÿ äîëãà êîæíîãî ñîö³àëüíîãî ïðîøàðêó. Öå áóâ âèäàòíèé ô³ëîñîô, ÿêîãî ö³êàâèëè ïðîáëåìè áóäîâè ñâ³òó. Ðîçïîä³ëèâøè ïðèðîäó íà âåðõ òà íèç, íåáî é çåìëþ, Ñþíü Öçè ãîâîðèâ ïðî ïðèðîäíº ïîõîäæåííÿ ðå÷åé: «ñèëè ³íü ³ ÿí âèêëèêàþòü âèçíà÷í³ çì³íè», «÷åðåç ãàðìîí³þ öèõ ñèë íàðîäæóþòüñÿ ðå÷³, âîíè îòðèìóþòü (â³ä íåáà) âñå íåîáõ³äíå, ùîá ³ñíóâàòè ³ âäîñêîíàëþâàòèñÿ. Ëþäèíà íå áà÷èòü òîãî, ùî 䳺òüñÿ (âñåðåäèí³), âîíà áà÷èòü ëèøå ðåçóëüòàò ³ òîìó íàçèâຠöå òèì, ùî ïîõîäèòü â³ä äóõó... Êîëè ä³ÿëüí³ñòü íåáà çä³éñíåíà ³ ðåçóëüòàò äîñÿãíóòèé, íàðîäæóºòüñÿ ëþäèíà, ñïî÷àòêó ïëîòü, à ïîò³ì äóõ». Ñþíü Öçè ââàæàº, ùî ëþäèíà ñàìà âñòàíîâëþº çàêîíè ϳäíåáåñíî¿, òîáòî ëþäñüêîãî ñóñï³ëüñòâà, ïðèðîäíº – ò³ëüêè ïåðåäóìîâà ¿¿ ³ñíóâàííÿ, ëþäèíà ìຠíàâ÷èòèñÿ âèêîðèñòîâóâàòè ñèëó íåáà â ñâî¿õ ³íòåðåñàõ. Çäàòí³ñòü ï³çíàâàòè – âðîäæåíà âëàñòèâ³ñòü ëþäèíè, òàêîæ ÿê ³ ìîæëèâ³ñòü áóòè ï³çíàíîþ – çàêîíîì³ðí³ñòü ðå÷åé. Ñþíü Öçè íàäàâàâ âåëèêîãî çíà÷åííÿ ÷óòòºâîìó äîñâ³äó (çà äîïîìîãîþ çîðó, ñëóõó òîùî), ÿêèé ñêëàäຠîñíîâó «çáîðó çíàíü». Îñîáëèâå ì³ñöå â éîãî òåî𳿠ï³çíàííÿ íàëåæèòü ïðîáëåì³ «çâ³ëüíåííÿ â³ä ³ëþç³é» (Ãë. 21 òðàêòàòó «Ñþíüöçè»). Îäíîá³÷í³ñòü ï³äõîäó äî ðå÷åé – îñíîâà ³ëþç³é. Ìèñëåííÿ äîçâîëÿº âèä³ëèòè ñï³ëüíå â ðå÷àõ – ï³çíàòè ¿õ ñóòí³ñòü. À ãîëîâíå, â ÷îìó, ÿê ââàæàþòü äîñë³äíèêè, ïðîÿâèëàñü îðèã³íàëüí³ñòü éîãî òåî𳿠ï³çíàííÿ – öå çâ`ÿçîê òåî𳿠ç ïðàêòèêîþ, âì³ííÿ äîòðèìóâàòèñü ïðèíöèï³â ñâ òåî𳿠ó æèòò³. Â÷åííÿ Ñþíü Öçè ñèñòåìàòèçóâàëî ³äå¿ êîíôóö³àíñòâà ³ ñòàëî ïåðåäóìîâîþ ³ äæåðåëîì éîãî ïîäàëüøîãî ðîçâèòêó â ñåðåäí³ â³êè. ²äå¿ Ñþíü Öçè ìàëè âåëèêèé âïëèâ íà ô³ëîñîô³â ïåð³îäó Õàíü (206 ð. äî í.å. – 220 ð. í.å.), àëå ïîò³ì àæ äî XIX ñòîë³òòÿ äîì³íóâàëî â÷åííÿ Ìåí Öçè. Êîíôóö³àíñòâî çàéíÿëî äîì³íóþ÷å ïîëîæåííÿ â Êèòà¿ ïðè ³ìïåðàòîð³ Ó-ä³, êîëè Äóí ×æóíøó çàïðîïîíóâàâ ë³êâ³äóâàòè ³íø³ â÷åííÿ ³ çðîáèòè ºäèíèì îá`ºêòîì øàíóâàííÿ êîíôóö³àíñòâî. Äóí ×æóíøó ïîºäíàâ êîíôóö³àíñòâî ç â÷åííÿì ïðî êîñì³÷í³ ñèëè ²íü ³ ßíü ³ ï`ÿòè ïåðøîåëåìåíòàõ Ó-ñèí. Ïî÷óòòÿ – äæåðåëà çëà – ÷àñòèíà ïðèðîäè ëþäèíè; ÷åðåç âèõîâàííÿ âîíà ñòຠäîáðîþ òà äîâåðøåíîþ. Âèõîâóâàòè ëþäèíó ïîâèíåí ïðàâèòåëü, âèêîíóþ÷è öèì âîëþ íåáà (â öüîìó ìîìåíò³ Äóí ×æóíøó ïðîòèñòî¿òü Ìåí Öçè). Öÿ òðàêòîâêà ñòîñóíê³â ì³æ ï³ääàíèìè òà ïðàâèòåëåì ðîçâèëàñÿ â ìàéáóòíüîìó â êîíöåïö³þ «òðüîõ çâ`ÿçê³â»: ïðàâèòåëü-ï³ääàíèé, áàòüêî-ñèí, ÷îëîâ³ê-æ³íêà, äå ïåðø³ êîìïîíåíòè â³äïîâ³äàþòü äîì³íóþ÷³é ñèë³ ßíü ³ º îáðàæ÷èêîì äëÿ äðóãèõ, ÿê³ â³äïîâ³äàþòü ï³äëåãë³é ñèë³ ²íü. Ô³ëîñîôñüêèé íàïðÿìîê â êîíôóö³àíñòâ³ â âèä³ íàòóðàëüíîãî äóàë³çìó ïî÷àâñÿ ëèøå ç ê³íöÿ XI ñòîë³òòÿ í.å. ×è º êîíôóö³àíñòâî ðåë³ã³ºþ?  êîíêðåòíèõ óìîâàõ êèòàéñüêî¿ ³ìïå𳿠êîíôóö³àíñòâî ãðàëî ðîëü îñíîâíî¿ ðåë³ã³¿, âèêîíóâàëî ôóíêö³¿ îô³ö³éíî¿ äåðæàâíî¿ ³äåîëî㳿. Âèñóíóòà ¿ì íà ïåðøèé ïëàí ³ ñòàðàííî êóëüòèâîâàíà ñîö³àëüíà åòèêà ç ¿¿ îð³ºíòàö³ºþ íà ìîðàëüíå âäîñêîíàëåííÿ ³íäèâ³äó â ðàìêàõ êîðïîðàö³é ³ â ðàìêàõ ñóâîðî ô³êñîâàíèõ, îñâÿ÷åíèõ àâòîðèòåòîì äàâíèíè äåðæàâíèõ íîðì, áóëà, ïî ñóò³, åêâ³âàëåíòîì òî¿ ñë³ïî¿ ³ äåùî ì³ñòè÷íîþ (³íîä³ íàâ³òü ç åêñòàçîì) â³ðè, ÿêà ëåæèòü â îñíîâ³ ³íøèõ ðåë³ã³é. Öÿ çàì³íà áóäà ëîã³÷íîþ, ïðèðîäíüîþ ñàìå â Êèòà¿, äå ðàö³îíàëüíå íà÷àëî ùå ç äàâíèíè âèò³ñíèëî åìîö³¿ òà ì³ñòèêó, Âèùèì Áîæåñòâîì ââàæàëîñü ñóâîðå òà îð³ºíòîâàíå íà äîáðî÷èíí³ñòü Íåáî ³ äå â ÿêîñò³ âåëèêîãî ïðîðîêó âèñòóïàâ íå â³ðîó÷èòåëü, ñõèëüíèé äî âèä³íü òà îäêðîâåíü (íà çðàçîê ²³ñóñó, Ìî³ñåþ, Ìóõàììåäó àáî Áóääè), à ìóäðåöü-ìîðàë³ñò Êîíôóö³é. Íå áóäó÷è ðåë³ã³ºþ â ïîâíîìó ñåíñ³ ñëîâà, êîíôóö³àíñòâî ñòàëî á³ëüøèì, í³æ ïðîñòî ðåë³ã³ÿ. Êîíôóö³àíñòâî – öå òàêîæ ³ ïîë³òèêà, ³ àäì³í³ñòðàòèâíà ñèñòåìà, ³ âåðõîâíèé ðåãóëÿòîð åêîíîì³÷íèõ òà ñîö³àëüíèõ ïðîöåñ³â – ñëîâîì, îñíîâà âñüîãî êèòàéñüêîãî ñïîñîáó æèòòÿ, ïðèíöèï îðãàí³çàö³¿ êèòàéñüêîãî ñóñï³ëüñòâà, êâ³íòåñåíö³ÿ êèòàéñüêî¿ öèâ³ë³çàö³¿.  ïåâíîìó ñåíñ³ ìîæíà ñêàçàòè, ùî ñàìå äÿêóþ÷è êîíôóö³àíñòâó ³ç óñ³ì éîãî êóëüòîì äàâíèíè ³ êîíñåðâàòèçìîì, êèòàéñüêà äåðæàâà ³ ñóñï³ëüñòâî íå ò³ëüêè ïðî³ñíóâàëî á³ëüøå äâîõ òèñÿ÷ ðîê³â â ìàéæå íåçì³ííîìó âèãëÿä³, à é íàáóëî òàêî¿ ã³ãàíòñüêî¿ ñèëè êîíñåðâàòèâíî¿ ³íåðö³¿, ùî ðåâîëþö³éíå ÕÕ ñòîë³òòÿ, ÿêå íà ïåðøèé ïîãëÿä ïîê³í÷èëî ³ç êîíôóö³àíñòâîì ÿê îô³ö³éíîþ ³äåîëî㳺þ ³ àêòèâíî ðîçâ³í÷àëî öþ äîêòðèíó, ïîêè ùî äàëåêî íå âïðàâ³ ââàæàòè ñåáå ïåðåìîæöåì íàä óñ³ìà òðàäèö³ÿìè, ÿê³ âîñõîäÿòü äî êîíôóö³àíñòâà. Íàâ³òü á³ëüøå – â ñâ³òë³ ñó÷àñíèõ ïðîöåñ³â òðàíñôîðìàö³¿ ³ âåñòåðí³çàö³¿ Ñõîäó áàãàòî â öüîìó ñåíñ³ ÿê ðàç íàâïàêè. Ïðîòÿãîì äâîõ òèñÿ÷îë³òü êîíôóö³àíñòâî ôîðìóâàëî óìè ³ ïî÷óòòÿ êèòàéö³â, âïëèâàëî íà ¿õ ïñèõîëîã³þ, ïîâåä³íêó, ìèñëåííÿ, ìîâó, ñïðèéíÿòòÿ, íà ¿õ ïîáóò íà óêëàä æèòòÿ.  öüîìó ñåíñ³ êîíôóö³àíñòâî íå óñòóïàº í³ îäí³é ç ³íøèõ âèäàòíèõ ðåë³ã³é ñâ³òó, à äå â ÷îìó íàâ³òü ïåðåâàæຠ¿õ Êîíôóö³àíñòâî ïîì³òíî ïîôàðáóâàëî â ñâî¿ êîëüîðè âñþ íàö³îíàëüíó êóëüòóðó Êèòàÿ, íàö³îíàëüíèé õàðàêòåð éîãî íàñåëåííÿ. Âîíî çìîãëî ñòàòè íåçàì³ííèì, ïðè÷³ì öÿ éîãî íåçàì³íí³ñòü çîâñ³ì íå ëèøèëàñÿ ó ìèíóëîìó. Ñïðàâà â òîìó, ùî âåëèêà ê³ëüê³ñòü âèõîâàíèõ êîíôóö³àíñòâîì ðèñ íàö³îíàëüíîãî õàðàêòåðó – ñîö³àëüíà äèñöèïë³íà â ïîºäíàíí³ ç âì³ííÿì ïðè íåîáõ³äíîñò³ çàäîâîëüíÿòèñü ìàëèì òà íå íàð³êàòè; ïðàöåëþáí³ñòü òà ëþáîâ äî çíàíü, ïîñò³éíèé ³ìïóëüñ äî ñàìîâäîñêîíàëåííÿ, ì³öí³ñòü ñîö³àëüíî-ðîäèííèõ çâ`ÿçê³â òà ³íø³ - àêòèâíî ñïðèÿëà òîìó ôåíîìåíó, ÿêèé ïðîÿâèâ ñåáå íà ïî÷àòêó ñòîë³òòÿ, à ïîò³ì ³ â ï³ñëÿâîºííèé ÷àñ. Äàîñèçì Äàîñèçì – ³íøå, íå ìåíø çíà÷óùå, í³æ êîíôóö³àíñòâî (äàîñèçì âèíèê îäíî÷àñíî ç íèì) ô³ëîñîôñüêå â÷åííÿ Äàâíüîãî Êèòàþ. Éîãî òâîðöåì áóâ ì³ô³÷íèé ô³ëîñîô Ëàî Öçè (àáî Ëàî Äàíü). Êèòàéñüêèé ïèñüìåííèê Ëó ѳíü â ñâî¿õ ñàòèðè÷íèõ êàçêàõ íàâ³òü çîáðàçèâ ìíèìó çóñòð³÷ äâîõ âåëèêèõ ìèñëèòåë³â äàâíèíè. Äàîñèçì çàçíàâ äîëþ áóääèçìà, ïîñòóïîâî ïåðåòâîðèâøèñü íà ðåë³ã³îçíó ñåêòó, ÿêà ³ ñüîãîäí³ ä³º â Êèòà¿. Ëàîöçè. Ëàîöçè ïðèïèñóþòü àâòîðñòâî â³äîìî¿ êíèãè äàâíèíè «Äàîäåöç³í», ÿêà, áåçóìîâíî, ìຠíå ò³ëüêè íàö³îíàëüíå, à é ñâ³òîâå çíà÷åííÿ, ÿê ÿñêðàâèé äîêóìåíò ìèñëåííÿ äàâíüî¿ ëþäèíè. Äîñë³äíèêè òâîð÷îñò³ Ëàîöçè çàóâàæóþòü áëèçüê³ñòü ³äåé Ëàîöçè äî ³äåé Ãåðàêë³òà, äàâíüîãðåöüêîãî ô³ëîñîôà. Âîíè æèëè ìàéæå â îäèí ÷àñ ³ õî÷ó ñêëàäíî ãîâîðèòè íà âïëèâ ¿õ îäèí íà îäíîãî, àëå çá³ãè âðàæàþòü óÿâó. «Äàîäåöç³í» â ïåðåêëàä³ îçíà÷ຠ«Êíèãà ïðî ïóòü ³ äîáðî÷èííîñò³». «Äàî» îçíà÷ຠ«ïóòü», «øëÿõ», «ðóñëî ð³êè», «äå» - çàêîí ïîâåä³íêè, îáðàçåöü ìîðàëüíîñò³. Êíèãà «Äàîäåöç³í» ñêëàäàºòüñÿ ç àôîðèçì³â, â ÿêèõ ïðîâîäèòüñÿ ïàðàëåëü ì³æ çàêîíîì ïðèðîäíîñò³ ³ çàêîíîì³ðíîñòþ ëþäñüêî¿ ïîâåä³íêè – äå. Òðàêòàò ñêëàäàºòüñÿ ç äâîõ ÷àñòèí – â ïåðø³é ð³÷ ³äå á³ëüøå ïðî ïðèðîäó, â äðóã³é – ïðî ëþäèíó. «Äàî» - öå íå ð³÷, à ïðèõîâàíèé â³ä ïî÷óòò³â ëþäèíè çàêîí çì³í ðå÷åé – «äàî º ïóñòèì, àëå, êîëè âîíî 䳺, âîíî çäàºòüñÿ íåâè÷åðïíèì». Íåáî ³ çåìëÿ äîâãîâ³÷í³. Äàî º íåâèäèìèì, íå÷óòíèì, âîíî íàçèâàºòüñÿ íàéäð³áí³øèì, àëå ó 䳿 âîíî íåçäîëàííå, âîíî ðîçò³êàºòüñÿ âñþäè. «Äàî íàðîäæóº îäíå, îäíå íàðîäæóº äâà, äâà íàðîäæóº òðè, à òðè – âñ³ ñòâîð³ííÿ. Âñ³ ³ñòîòè íîñÿòü ó ñîá³ ³íü ³ ÿí, âîíè íàïîâíåí³ öè ³ ñòâîðþþòü ãàðìîí³þ» (Äàîäåöç³í, 2÷., 42). «Öè» - öå åíåðã³ÿ ìàòåð³àëüíèõ ÷àñòîê, ñâ³òîâèé åô³ð. ²íü-ßí. Òåîð³ÿ ³íü-ÿí óõîäèòü ñâî¿ì êîð³ííÿì ó ãëèáèíó â³ê³â, àëå çà ñâîº êîíöåïòóàëüíå îôîðìëåííÿ âîíà âäÿ÷íà Öçîó ßíþ, ÿêèé æèâ â IV ñò. äî í.å. Ñòîë³òòÿ îï³ñëÿ âèéøëè êîìåíòàð³ äî «Êíèãè ïåðåìåí», äå òàêîæ ðîãëÿíóò³ òåîðåòè÷í³ îñíîâè öüîãî â÷åííÿ. ²íü (òåìíå, æ³íî÷å) ³ ÿí (ñâ³òëå, ÷îëîâ³÷å) îëèöåòâîðÿþòü äâà òèïè âñåñâ³òí³õ ñèë, ÿê³ âò³ëåí³ â ï`ÿòè åëåìåíòàõ, ÿê³ â ñâîþ ÷åðãó ñêëàäàþòü ñóòü ïðîÿâëåíîãî ñâ³òó. Òàê ñàìî ÿê Äàî âñòàíîâëþº ð³âíîâàãó, ³íü ³ ÿí ïîòðåáóþòü â í³é. Ïîä³áíî äî ñîíÿ÷íî¿ òà ò³íüîâî¿ ñòîð³í ãîðè (ñàìå öåé îáðàç ë³ã â îñíîâó òåðì³íîëîã³÷íîãî îôîðìëåííÿ êîíöåïö³¿), ³íü òà ÿí íåïîä³ëüí³ òà äîïîâíþþòü îäíå îäíîãî. Æèòòÿ íå ìîæå áóòè ïîôàðáîâàíèì ëèøå â òåìí³ êîëüîðè àáî íàâïàêè; äóìàòè ³íàêøå – îçíà÷ຠïðîÿâëÿòè íåðîçñóäëèâ³ñòü. Ãðàô³÷íî êîíöåïö³þ âèðàæຠñèìâîë òàéöçè: ×îðíèé êîë³ð ñèìâîë³çóº ³íü, à á³ëèé – ÿí. Äâ³ ïðîòèëåæíîñò³ ñêëàäàþòü ºäèíå ö³ëå, äîïîâíþþ÷è îäíà ³íøó ³ ïåðåò³êàþ÷è îäíà â îäíó. Ñèìâîë äåìîíñòðóº îäâ³÷íèé äóàë³çì âñüîãî ñóùîãî. Äî òîãî æ âñ³ ðå÷³ õàðàêòåðèçóþòüñÿ íàÿâíîñòþ ÿê ÷îëîâ³÷îãî, òàê ³ æ³íî÷îãî íà÷àë, ïðîÿâ³â ÿê òåìíèõ, òàê ³ ñâ³òëèõ àñïåêò³â, ïðè÷îìó æ³íî÷å íà÷àëî îáîâ`ÿçêîãî ì³ñòèòü åëåìåíò ÷îëîâ³÷îãî, ³ íàâïàêè. Çàóâàæèìî, ùî ñèìâîë óîñîáëþº íåâïèííèé ðóõ, íåñê³í÷åííèé ïðîöåñ.  öüîìó ñåíñ³ òåîð³ÿ íå çàëèøຠì³ñöÿ ñòàòè÷í³é ð³âíîâàç³, óòâåðäæóþ÷è äèíàì³÷í³ñòü áàëàíñó ñèë. Äàîñèçì ðîçãëÿäຠñâ³ò ÿê ïîòîê â³÷íî¿ çì³íè ³ ðîçâèòêó: áóòòÿ ïåðåòâîðþºòüñÿ íà íåáóòòÿ, ïîðîæíå÷ó, à ç íå¿ çíîâó íàðîäæóþòüñÿ ðå÷³, ³ âîíè çíîâó ïîâåðòàþòüñÿ â äàî, ÿê â ñâîº ïåðøîäæåðåëî. ijÿ äàî – áîðîòüáà ïðîòèëåæíîñòåé. «Äàîäåöçèí» äåìîíñòðóº âç³ðö³ âèñîêî¿ ä³àëåêòèêè âçàºìîïðîíèêíåííÿ ïðîòèëåæíîñòåé: «íåïîâíå ñòຠïîâíèì, êðèâå ñòຠïðÿìèì, ïîðîæíº ñòຠíàïîâíåíèì, ñòàðå çì³íþºòüñÿ íà íîâå, òå, ÷îãî ìàëî, ñòຠá³ëüøèì» («Äàîäåöç³í», 1÷.). ²äåÿ ðîçâèòêó âèðàæåíà â ïîëîæåíí³: «Â ñâ³ò³ íàéñëàáø³ ïåðåìàãàþòü íàéñèëüí³øèõ». «Ëþäèíà ïðè íàðîäæåíí³ º ñëàáêîþ, à ï³ñëÿ ñìåðò³ òâåðäîþ òà ì³öíîþ. Âñ³ ³ñòîòè ³ ðîñëèíè ïðè íàðîäæåíí³ ñëàáê³ òà òåíä³òí³, à ïðè çàãèáåë³ – òâåðä³ òà ì³öí³. Òâåðäå òà ì³öíå – öå òå, ùî ãèíå, à í³æíå òà ñëàáêå º òå, ùî ïî÷èíຠæèòè». «Íàéì`ÿêøà ³ íàéñëàáøà ³ñòîòà º íåçäîëàííîþ â ïîäîëàíí³ òâåðäîãî òà ì³öíîãî. Ñëàáê³ äîëàþòü ñèëüíèõ, ì`ÿãêå äîëຠòâåðäå.» («Äàîäåöç³í», 2÷., 76,78). Åòèêà Ëàîöçè – öå â÷åííÿ ïðî çîëîòó ñåðåäèíó. Ìóäðåöü óíèêຠêðàéíîñòåé, â³í 䳺, àëå íå áîðåòüñÿ, ïîñò³éíî âäîñêîíàëþºòüñÿ. Òðåáà çëèâàòèñÿ ç «ïðèðîäíîñòþ», ðîçóì³þ÷è, ùî âîíà íå çíຠìåòè. Ïðèðîäíº äàî íàãàäóº íàòÿãíåííÿ ëóêó. Êîëè éîãî ðîçòÿãóþòü, â³í ñòèñêàºòüñÿ, ðåçóëüòàò – ïîë³ò ñòð³ëè. ßêùî íàðîä ïðèãí³÷óâàòè, â³í ïîâñòຠ³ çíèùóº ñâî³õ ãíîáèòåë³â. Ìóäðà ëþäèíà çàäîâîëüíÿºòüñÿ ìàëèì. ²äåàë Ëàîöçè – ïðîñòîòà òà ïðèðîäí³ñòü ëþäåé äàâíüîãî ñóñï³ëüñòâà, êóäè â³í ïðîïîíóº ïîâåðíóòèñü, áî òàì íå áóëî í³ áàãàòèõ, í³ á³äíèõ, íå áóëî íàñèëüñòâà òà â³éí, íå áóëî çíàðÿäü ïðàö³ òà çáðî¿, íå áóëî ïèñüìà, àëå ëþäè áóëè ñ÷àñòëèâèìè. Òàºìí³ òîâàðèñòâà Êèòàÿ, ÿê³ âèñòóïàëè â îïîçèö³¿ äî äåðæàâíî¿ âëàäè çíàõîäèëè ï³äòðèìêó â öèõ äàîñüêèõ ³äåÿõ. Êð³ì Ëàîöçè íå ìîæíà íå íàçâàòè ³íøîãî äàîñüîãî ìèñëèòåëÿ, ×æóàí Öçè (IV-III ñò. äî í.å.), àâòîðà òðàêòàòó, ÿêèé íàçâàíèé éîãî ³ì`ÿì. Âò³ì, «×æóàí-öçè» íàâ³òü íå õî÷åòüñÿ íàçèâàòè ñóõèì ñëîâîì «òðàêòàò»: òàê áàãàòî â íüîìó ïàðàäîêñ³â, ïðèò÷, åêñöåíòðè÷íèõ îáðàç³â, ïåðåòëóìà÷åíèõ â äóñ³ äàîñüêî¿ ô³ëîñîô³¿ ³ ë³òåðàòóðíîãî áëèñêó. ×æóàíöçè (369-286 äî í.å.). Êíèãà «×æóàíöçè» ñêëàäàºòüñÿ ç òðüîõ ÷àñòèí: âíóòð³øíÿ, çîâí³øíÿ òà çì³øàíà. Âíóòð³øíÿ ÷àñòèíà âèêëàäຠô³ëîñîôñüê³ ïðîáëåìè. ×æóàíöçè (×æóàí ×æîó) ñõèëÿâñÿ äî ì³ñòèöèçìó. Ùîá äîñÿãòè ï³çíàííÿ äàî, ïîòð³áíî â³äìîâèòèñÿ, â³äâîë³êòèñÿ â³ä óñüîãî ðåàëüíîãî ÿê ³ëëþçîðíîãî. «Îäíîãî ðàçó ×æóàí ×æîó íàñíèëîñÿ, ùî â³í ìåòåëèê, ùî âåñåëî ë³òàº. ³í íàñîëîäæóâàâñÿ â³ä äóø³ ³ íå îñâ³äîìëþâàâ, ùî â³í – ×æîó. Àëå ðàïòîì ïðîêèíóâñÿ ³ çäèâóâàâñÿ, ùî (â³í) – ×æîó ³ íå ì³ã çðîçóì³òè: ÷è òî ×æîó íàñíèëîñÿ (ùî â³í) – áàáî÷êà, ÷è òî ìåòåëèêó – (ùî â³í) ×æîó. Öå íàçèâàºòüñÿ ïåðåòâîðåííÿì ðå÷åé, òîä³ ÿê ì³æ ìíîþ (×æîó) ³ ìåòåëèêîì áåçñóìí³âíî º ð³çíèöÿ». ×æóàíöçè – ô³ëîñîô-ïîåò, ÿêèé ïîêëàäàâñÿ íà ìåòàôîðó, óîñîáëåííÿ ïðèðîäè, ³íòó³ö³þ. Äëÿ éîãî ðîçóì³ííÿ ïîòð³áíèé â³äïîâ³äíèé èíòó³òèâíèé ï³äõ³ä. «Áåçóìí³ ïðîìîâè» ×æóàíöçè ÿê âèðàæåííÿ ïàðàäîêñàëüíîñò³ éîãî ìèñëåííÿ, ÿêå âèâåðòຠíàâèâîð³ò ñóòí³ñòü ³ñòèíè – òàêèé ïîãëÿä íà ×æóàíöçè Â.Â. Ìàëÿâ³íà, àâòîðà äóæå îðèã³íàëüíîãî ³ ö³êàâîãî äîñë³äæåííÿ ïðî ×æóàíöçè. ×è ìîæå çàõ³äíîºâðîïåéñüêà íàñòàíîâà íà ðàö³îíàë³çì äîïîìîãòè çðîçóì³òè êèòàéñüêîãî ìèñëèòåëÿ? ͳ, ââàæຠÂ.Â. Ìàëÿâ³í. ϳçäí³ äàîñè ñïèðàëèñÿ íå ò³ëüêè íà íàòóðô³ëîñîô³þ ³ ä³àëåêòèêó Ëàîöçè, àëå é íà ì³ñòèöèçì òà ðåëÿòèâ³çì ×æóàíöçè. ² ö³ òåíäåíö³¿ ñïðèÿëè ïåðåòâîðåííþ äàîñüêî¿ ô³ëîñîô³¿ â ðåë³ã³þ. Òàê ùî æ òàêå äàîñèçì? Öå ïèòàííÿ çäàâíî ïðèâåðòຠóâàãó äîñë³äíèê³â Êèòàÿ, àëå äàòè íà íüîãî êîðîòêó òà ÿñíó â³äïîâ³äü âèÿâèëîñÿ äóæå âàæêî. Áî «äàîñèçì» - ïîíÿòòÿ äóæå áàãàòîâèì³ðíå ³ áàãàòîçíà÷íå. Ñàìå ñëîâî «äàî» çîâñ³ì íå º åêñêëþçèâíèì íàäáàííÿì äàîñèçìó. Âîíî íàëåæèòü óñ³é êèòàéñüê³é äóìö³, ³ êîæåí ô³ëîñîô äàâíüîãî Êèòຠáà÷èâ â íüîìó ïîçíà÷åííÿ ³ñòèíè àáî, òî÷í³øå, íàéãëèáøî¿ ïðàâäè òà ïðàâåäíîãî øëÿõó æèòòÿ. Âñ³ êèòàéñüê³ ìóäðåö³ – ïðèõèëüíèêè Äàî. ² õî÷à öå ïîíÿòòÿ äàëî íàçâó äàîñèçìó (äàî öçÿî), í³÷îãî âëàñíå äàîñüêîãî â íüîìó íåìàº. Öå îäíà ç íàéâàæëèâ³øèõ êàòåãîð³é âñ³º¿ êèòàéñüêî¿ êóëüòóðè. Ñïåöèô³÷íèì º ëèøå ¿¿ îñìèñëåííÿ äàîñèçìîì. ßêùî â êîíôóö³àíñòâ³ Äàî – øëÿõ ìîðàëüíîãî âäîñêîíàëåííÿ ³ ïðàâë³ííÿ íà îñíîâ³ åòè÷íèõ íîðì, òî â äàîñèçì³ Äàî êîñìîëîã³çóºòüñÿ, íàáóâàþ÷è çíà÷åííÿ âèùîãî ïåðøîïðèíöèïó, ñâ³òîâî¿ ñóáñòàíö³¿, äæåðåëà âñüîãî ñóùîãî. Äàîñ æèâå òèì, ùî º æèâèì çàâæäè – êàï³òàëîì äóõó. Äàîñèçì º ïåðø çà âñå âèïðàâäàííÿ òðàäèö³¿. Ïðàâäà Äàî – öå òå, ùî äàºòüñÿ íàì ïåðøå, í³æ ìè ï³çíàºìî ñàì³ ñåáå, ³ âîíà º òèì, ùî ïåðåéäå â³ä íàñ äî íàñòóïíèõ ïîêîë³íü ï³ñëÿ òîãî, ÿê ìè ï³äåìî. Ùî æ öå? «Êëàñèêè» äàîñüêî¿ òðàäèö³¿ äàþòü ïî ôîðì³ òóìàííó, àëå ïî ñóò³ äóæå òî÷íó â³äïîâ³äü: âñå òå, ùî ³ñíóº «ñàìå ïî ñîá³» (öçè æàíü), ùî íå íàðîäæåíî ëþäñüêèìè ì³ðêóâàííÿìè òà çàíåïîêîºííÿì, ùî íå íåñå íà ñîá³ â³äáèòêó íàòóãè, íàïðÿãó, íàñèëüñòâà. Ìóäð³ñòü ïðèõèëüíèêà Äàî – öå íå çíàííÿ ³ íå ìèñòåöòâî, à äåÿêå âì³ííÿ «íå çàòåìíþâàòè ìàðíèìè ä³ÿìè âåëè÷íèé ñïîê³é áóòòÿ». Äàîñèçì, òàêèì ÷èíîì, âò³ëþº âñþ ñåðöåâèíó ñõ³äíî¿ äóìêè, ÿêà çàâæäè âèìàãàëà â³ä ëþäèíè çíàéòè ïîâíîòó ñâîãî áóòòÿ ÷åðåç ñàìîóñóíåííÿ, ïðîÿâèòè ãëèáèíó íåáàæàííÿ, ÿêà õîâຠó ñîá³ íàéäóõîâí³øå áàæàííÿ. Òîìó äàîñèçì íå º ô³ëîñîô³ºþ â êëàñè÷íîìó ðîçóì³íí³ öüîãî ñëîâà, áî â³í íå ö³êàâèòüñÿ âèçíà÷åííÿìè ïîíÿòü, ëîã³÷íèìè äîêàçàìè ³ ³íøèìè ïðîöåäóðàìè ÷èñòîãî óìîãëÿäó. Íå º â³í ³ ðåë³ã³ºþ òðàíñöåäåíòíîãî Áîãà, ÿêèé âèìàãຠâ³ä ñâî¿õ øàíóâàëüíèê³â â³ðè òà ñëóõíÿíîñò³. Éîãî íå ìîæíà, íàðåøò³, çâåñòè ³ äî ìèñòåöòâà, ìàéñòåðíîñò³, ïðàêòèêè ó âëàñíîìó çíà÷åíí³ ñëîâà, áî ìóäð³ñòü Äàî íå çàòâåðäæóº íåîáõ³äíîñò³ ùîñü ðîáèòè. Ñêîð³ø, äàîñèçì – öå «øëÿõ ö³ëüíîãî ³ñíóâàííÿ», â ÿêîìó óìîãëÿä ³ ä³ÿ, äóõ è ìàòåð³ÿ, ñâ³äîì³ñòü ³ æèòòÿ âèÿâëÿþòüñÿ ç³áðàíèìè ó â³ëüí³é, áåçìåæí³é, õàîòè÷í³é ºäíîñò³ (³ ñþé). Òàêà ºäí³ñòü, ÿê ³ á³ëüø³ñòü îñíîâíèõ ïîíÿòü äàîñèçìó, íàñêð³çü ïàðàäîêñàëüíà, ³ òîìó äàîñüê³ â÷èòåë³ çàìîâêàþòü, êîëè â íèõ ïðîñÿòü öå ïîÿñíèòè. ßê ñêàçàíî â «Äàî-äå-öç³í», ãîëîâíîìó êàíîí³ äàîñèçìó: «Òîé, õòî çíຠ– íå ãîâîðèòü, òîé õòî ãîâîðèòü – íå çíົ. ² â ³íøîìó ì³ñö³ «Êîëè íå÷åñòèâà ëþäèíà ÷óº ïðî Äàî, âîíà ñ쳺òüñÿ. ßêùî á âîíà íå ñì³ÿëàñü, öå íå áóëî á Äàî». Äàîñüê³ ìóäðåö³ í³÷îãî íå äîâîäÿòü ³ íå ïðîïîâ³äóþòü. Âîíè íàâ³òü íå â÷àòü ÿêîìóñü ïåâíîìó ñïîñîáó æèòòÿ. ¯õ ìåòà – äàòè ïðàâèëüíó æèòòºâó îð³ºíòàö³þ, âêàçàòè øëÿõ äî îñåðåäêó æèòòºâîãî äîñâ³äó – â³÷íî â³äñóòí³é òà âñþäèñóùîãî. Íå áóäó÷è â ñóâîðîìó ñåíñ³, ÿê âæå ãîâîðèëîñü, í³ ô³ëîñîô³ºþ, í³ ðåë³ã³ºþ, äàîñèçì ïîºäíóº â ñîá³ ðèñè ³ òîãî é ³íîøîãî. Çà â÷åííÿì äàîñ³â, âî³ñòèíó ³ñíóº ëèøå âåëè÷íå Äàî – ïåðåäâ³÷íîãî, áåçê³íå÷íîãî, íåìèñëèâîãî, ùî íå ìຠ«îáðàçó, ñìàêó àáî àðîìàòó», ùî í³êèì íå ñòâîðåíå, âîíî «ñàìå ñîá³ ñòîâáóð, ñàìå ñîá³ êîð³íü», ùî îõîïëþº ³ ì³ñòèòü â ñîá³ âñå ñóùå. Äàîñè íàçèâàþòü éîãî «âèùèì Â÷èòåëåì», «íåáåñíèì ïðåäêîì», «ìàò³ð`þ ñâ³òó» àáî «òâîðöåì ðå÷åé», àëå âñ³ âîíè íå ÷åêàþòü â³ä íüîãî êîíêðåòíî¿ çàö³êàâëåíîñò³ â ¿õ îñîáèñò³é äîë³ àáî äîë³ Âñåñâ³òó, áî ó ñâ³ò³ âñå â³äáóâàºòüñÿ «ñàìå ïî ñîá³», êîæíà ìèòü ÷àñó ³ êîæíà ÷àñòèíêà áóòòÿ àáñîëþòíî ñàìîäîñòàòí³. Öå îçíà÷àº, ùî ñàìå Äàî íå º, ïî ñóò³, ïðèíöèïîì ñâ³òîáóäîâè. Äàî, ÿê ñòâåðäæóºòüñÿ â äàîñüê³é ë³òåðàòóð³, «íå ìîæå âîëîä³òè íàâ³òü ñîáîþ», âîíî «ìàº, íå âîëîä³þ÷è». Äàî ìèòòºâî ³ áåçïåðåñòàíó çì³íþºòüñÿ, «âòðà÷ຠñåáå â ñâ³ò³ ê³íå÷íîãî ³ òèì÷àñîâîãî». Àëå «âî³ñòèíó, íåìຠí³÷îãî ïîñò³éíèøîãî çà íåïîñò³éí³ñòü» - â ñâîºìó ñàìîïåðåòâîðåíí³ Äàî áóäå â³÷íèì. Çâ³äñè ³ òå âàæëèâå ì³ñöå, ÿêå çàéìຠâ äàîñèçì³ â÷åííÿ ïðî êîñìîãåíåç – ñòâîðåííÿ óñüîãî ñóùîãî. Äàîñè â÷àòü, ùî ñâ³ò âèíèê ç ïåðâîçäàíîãî Õàîñó, ÿêèé âîíè òàêîæ íàçèâàþòü Åäèíèì äèõàííÿì (³ öè), Îäâ³÷íèì äèõàííÿì (þàíü öè) àáî Âåëèêîþ ïóñòîòîþ (òàé ñþé). Ñòâîðåííÿ ñâ³òó º ðåçóëüòàòîì ñïîíòàííîãî ïîä³ëó ïåðâèííîãî Õàîñó. Ñïî÷àòêó Õàîñ, àáî Åäèíå äèõàííÿ, ðîçïîä³ëèâñÿ íà äâà ïîëÿðíèõ íà÷àëà – ÷îëîâ³÷å - ñâ³òëå, àêòèâíå ßí ³ æ³íî÷å - òåìíå, ïàñèâíå ²íü; ç «äâîõ íà÷àë» âèä³ëèëñÿ «÷îòèðè îáðàçè», ÿê³ â³äïîâ³äàëè ÷îòèðüîì ñòîðîíàì ñâ³òó; «÷îòèðè îáðàçè» ïîðîäèëè «â³ñ³ì ïðîñòîð³â» ñâ³òîáóäîâè ³ ò.ï. Öÿ ñõåìà çàïèñàíà â íàéäàâí³øîìó êèòàéñüêîìó êàíîí³ «² öç³í» («Êíèãà Ïåðåìåí»), ÿêèé ì³ñòèòü ñï³ëüíèé äëÿ âñ³º¿ êèòàéñüêî¿ òðàäèö³¿ çá³ðíèê ãðàô³÷íèõ ñèìâîë³â ñâ³òîâîãî ïðîöåñó Äàî. Ñâ³ò, çà óÿâëåííÿìè äàîñ³â, º «ïåðåòâîðåíå ªäèíå», ïë³ä ìåòàìîðôîçè Äàî.  äàîñüê³é òðàäèö³¿ ó çâ`ÿçêó ç öèì ãîâîðèëîñÿ ³ ïðî ïåðåâò³ëåííÿ ïåðøîëþäèíè, ÿêîþ ââàæàâñÿ íàï³âëåãåíäàðíèé îñíîâîïîëîæíèê äàîñèçìó Ëàî Öçè. Ñâ³ò äëÿ äàîñ³â – öå «ïåðåòâîðåíå ò³ëî» (õóà øåíü) Ëàî Öçè. À öå îçíà÷àº, ùî ì³æ ñåðöåì ëþäèíè ³ ò³ëîì ïåðåäâ³÷íîãî Äàî ³ñíóº ãëèáèííèé âíóòð³øí³é çâ`ÿçîê. Ëþäèíà ³ ñâ³ò â äàîñèçì³ íåðîçðèâí³ òà âçàºìîçàì³íí³. Òåìà ïåðåâò³ëåííÿ, òâîð÷èõ ìåòàìîðôîç áóòòÿ – öåíòðàëüíà òåìà äàîñüêî¿ äóìêè. Äëÿ äàîñ³â í³ ôîðìè, í³ áåçôîðìåíå íå º ðåàëüíèìè. Àáî, ÿê ðîçïîâ³äàºòüñÿ â äàîñüêèõ êíèæêàõ, «ïîðîæíå÷à íå ìîæå çäîëàòè äåñÿòü òèñÿ÷ ðå÷åé». Ñïðàâæíÿ ðåàëüí³ñòü äëÿ äàîñ³â – öå ñàìå ïåðåâò³ëåííÿ. Äàîñè ì³ðêóþòü â êàòåãîð³ÿõ íå ñóòíîñòåé àáî ³äåé, à â³äíîøåíü, ôóíêö³é, âïëèâ³â. Äëÿ íèõ â ñâ³ò³ «í³÷îãî íåìà», àëå ñàì³ çâ`ÿçêè ì³æ ðå÷àìè, áåç ñóìí³â³â, º ðåàëüíèìè. ²ñòèíè, ìîæëèâî, âçàãàë³ íåìàº. Àëå ìåòàôîðà ³ñòèíè, ÷èñëåíí³ â³äáëèñêè ðåàëüíîñò³ òî÷íî ³ñíóþòü. Îòæå, äàîñüêà êàðòèíà ñâ³òó – öå íåñê³í÷åííî ñêëàäíèé, íàñïðàâä³ õàîòè÷íèé óçîð ÿâèù, äå íåìàº í³ îäíîãî ïðèâ³ëåéîâàíîãî îáðàçó, îäí³º¿ «ºäèíî â³ðíî¿» ³äå¿. ßê ïèñàâ ×æóàí Öçè: «Âñÿ áåçë³÷ ðå÷åé – íåìîâ ðîçêèíóò³ òåíåòà, ³ í³äå íå çíàéòè ïî÷àòêó». Äëÿ òðàäèö³éíî¿ êèòàéñüêî¿ ô³ëîñîô³¿ áóëà íåõàðàêòåðíîþ â³ðà â áåçñìåðòÿ êîíêðåòíî äóø³. Ðåàëüíîþ âèçíàâàëàñü ò³ëüêè ºäèíà ïñèõîô³çè÷íà ö³ë³ñí³ñòü æèâî¿ ³ñòîòè. Ñàì äóõ ðîçóì³âñÿ äîñèòü íàòóðàë³ñòè÷íî: ÿê âèòîí÷åíà ìàòåð³àëüíî-åíåðãåòè÷íà ñóáñòàíö³ÿ (öè). ϳñëÿ ñìåðò³ ò³ëà öå «öè» ðîçñ³þâàëîñü â ïðèðîä³. Äî òîãî æ äàîçèçì óñïàäêóâàâ â³ä øàìàí³çìó â÷åííÿ ïðî ÷èñëåíí³ñòü äóø – òâàðèí (ïî) ³ ìèñëÿ÷èõ (õóíü). Ò³ëî âèñòóïàëî ºäèíîþ íèòêîþ, ÿêà çâ`ÿçóâàëà ¿õ âîºäèíî. Ñìåðòü ò³ëà ïðèçâîäèëà äî ðîç`ºäíàííÿ ³ ãèáåë³ äóø. Òîìó âæå â äàâí³é äàâíèí³ âåëèêå çíà÷åííÿ íàäàâàëîñÿ çàñîáàì ïðîäîâæåííÿ ô³çè÷íîãî æèòòÿ, äîâãîë³òòÿ (øîó) ñòàëî îäí³ºþ ç íàéâàæëèâ³øèõ ö³ííîñòåé êèòàéñüêî¿ êóëüòóðè. Ïðîòå äàîñèçì íå çàäîâîëüíèâñÿ ³äåàëîì ïðîñòîãî ô³çè÷íîãî, õàé íàâ³òü ³ íåñê³í÷åííîãî ïðîäîâæåííÿ æèòòÿ. ²ñòèííèé äàîñüêèé áåçñìåðòíèé (ñÿíü) â ïðîöåñ³ ðóõó ïî øëÿõó áåçñìåðòÿ ðàäèêàëüíî òðàíñôîðìóâàâ, ïåðåòâîðþâàâ ñâîº ò³ëî, ÿêå çã³äíî ç äàîñüêèì â÷åííÿì íàáóâàëî íàäïðèðîäíî¿ ñèëè ³ çä³áíîñò³: âì³ííÿ ë³òàòè â ïîâ³òð³, ñòàâàòè íåâèäèìèì, îäíî÷àñíî çíàõîäèòèñÿ â äåê³ëüêîõ ì³ñöÿõ ³ íàâ³òü ñòèñêàòè ÷àñ. Àëå îñíîâíà òðàíñôîðìàö³ÿ â ïðîöåñ³ çàíÿòü äàîñüêîþ ìåäèòàö³ºþ – äóõîâíà: áåçñìåðòíèé â ïîâí³é ì³ð³ â³ä÷óâàâ ³ ïåðåæèâàâ äàîñüêó êàðòèíó ñâ³òó, ðåàë³çóþ÷è ³äåàë ºäíîñò³ ³ç âñ³ì ñóùèì òà ç Äàî ÿê òàºìíè÷îþ ïåðøîîñíîâîþ ñâ³òó. Øëÿõ äî áåçñìåðòÿ çà äàîñüêèì ó÷åííÿì ïåðåäáà÷àâ çàíÿòòÿ ñêëàäíèìè ìåòîäàìè îñîáëèâîãî ïñèõîô³çè÷íîãî òðåíóâàííÿ, ÿêå íàãàäóâàëî ³íä³éñüêó éîãó. Âîíà ïåðåäáà÷àëà äâà àñïåêòà: âäîñêîíàëåííÿ äóõó òà âäîñêîíàëåííÿ ò³ëà. Ïåðøèé ïîëÿãàâ ó çàíÿòòÿõ ìåäèòàö³ºþ, ñïîãëÿäàííÿì Äàî ³ ºäíîñò³ ñâ³òó, ºäíàííÿì ç Äàî. Âèêîðèñòîâóâàëèñü òàêîæ ³ ð³çíîìàí³òí³ ñêëàäí³ â³çóàë³çàö³¿ áîæåñòâ, ÿê³ ñèìâîë³çóâàëè ñîáîþ îñîáëèâ³ ñòàíè ñâ³äîìîñò³ òà òèïè æèòòºâî¿ åíåð㳿. Äàîñèçì ³íîä³ íàçèâàþòü íàö³îíàëüíîþ ðåë³ã³ºþ Êèòàÿ, àëå öå âèçíà÷åííÿ íå çîâñ³ì â³ðíî. Ïî-ïåðøå, äàîñèçì ðîçïîâñþäèâñÿ ³ ñåðåä äåÿêèõ ³íøèõ íàðîä³â, ÿê³ æèâóòü ïî ñóñ³äñòâó ³ç êèòàéöÿìè. Ïî-äðóãå, äàîñè íå ò³ëüêè íå ïðîïîâ³äóâàëè ñâîþ ðåë³ã³þ â ñóñï³ëüñòâ³, à é, íàâïàêè, ñòàðàííî ïðèõîâóâàëè ñâî¿ òàºìíèö³ â³ä íåïîñâÿ÷åíèõ ³ íàâ³òü íå äîçâîëÿëè áóòè ïðèñóòí³ì íà íàéâàæëèâ³øèõ ìîëåáíàõ. Äî òîãî æ äàîñèçì çàâæäè áóâ ðîçä³ëåíèé íà áåçë³÷ ñàìîñò³éíèõ ñåêò, äå «ìèñòåöòâî Äàî» ïåðåäàâàëîñü â³ä â÷èòåëÿ äî ó÷íÿ â òàºìíèö³ â³ä ñòîðîíí³õ. Òèì íå ìåíø äàîñèçì áåç ïåðåá³ëüøåííÿ ìîæíà íàçâàòè ³ñòèííèì ôîêóñîì êèòàéñüêî¿ êóëüòóðè, àäæå â³í çàáåçïå÷óâàâ íàñòóïí³ñòü ì³æ åë³òàðíîþ ìóäð³ñòþ Äàî òà â³ðóâàííÿìè ïðñòîãî ëþäè, ïðèíöèïàìè âíóòð³øíüîãî âäîñêîíàëåííÿ ³ âñ³ì æèòòºâèì óêëàäîì êèòàéö³â. Äëÿ äàîñ³â ¿õ ðåë³ã³ÿ áóëà ëèøå ÷èìîñü ñõîæèì íà «êîðèñíó ³ëþç³þ», àäæå çðàçêè áîã³â, ÿê ³ âåñü âèäèìèé ñâ³ò, óÿâëÿëè ñîáîþ, çà ¿õ ïîíÿòòÿìè, ò³ëüêè «â³äáëèñêè» ñîêðîâåííîãî Äàî. Ãîâîðÿ÷è ïðî êèòàéñüêó êóëüòóðó, ìè çâèêëè ðîçãëÿäàòè ¿¿ ÿê äåùî ºäèíå ³ ö³ëüíå. Ïðîòå, öå çîâñ³ì íåâ³ðíî ñòîñîâíî êèòàéñüêî¿ äàâíèíè. Ïîä³áíî äî òîãî, ÿê ñàì Êèòàé (òîä³ öàðñòâî ×æîó) áóâ ïîä³ëåíèé, ïî÷èíàþ÷è ç ñåðåäèíè 1ãî òèñÿ÷îë³òòÿ äî í.å. íà áåçë³÷ îêðåìèõ öàðñòâ, ÿê³ âîðîãóâàëè ì³æ ñîáîþ, òàêîæ ³ êóëüòóðà éîãî ÿâëÿëà ñîáîþ êàðòèíó çíà÷íîãî ð³çíîìàí³òòÿ; ³ñíóâàëî äåêóëüêà òèï³â êóëüòóð, ÿê³ ò³ëüêè ï³çí³øå áóëè ñïëàâëåí³ ó âåëèêîìó çàãàëüíîêèòàéñüêîìó ñèíòåç³. Íàéá³ëüøå â³äð³çíÿëèñü îäíà â³ä îäíî¿ êóëüòóðè ï³âíî÷³ òà ï³âäíÿ Êèòàÿ. ßêùî äëÿ ï³âíî÷³, ÿêà äàëà ïî÷àòîê êîíôóö³àíñòâó, õàðàêòåðíà óâàãà äî åòè÷íî¿ ïðîáëåìàòèêè òà ðèòóàëó, ðîçóìîâå ïðàãåííÿ äî ðàö³îíàëüíîãî ïåðåîñìèñëåííÿ àðõà¿÷íèõ îñíîâ öèâ³ë³çàö³¿, òî íà ï³âäí³ ïåðåâàæàëà ñòèõ³ÿ ì³ôîïîåòè÷íîãî ìèñëåííÿ, ïðîöâ³òàëà åêñòàòè÷í³ñòü øàìàíñüêèõ êóëüò³â. ² äàîñèçì, ÿêèé äîçð³â, ìàáóòü, íà ëîí³ ï³âäåííî¿ òðàäèö³¿, òèì íå ìåíø ïîºäíàâ ó ñîá³ åêçàëüòîâàíó àðõà¿êó ï³âäíÿ òà ðàö³îíàëüí³ñòü ï³âíî÷³. Ïåðøà äàëà éîìó çì³ñò, ³íøà íàä³ëèëà ôîðìîþ, íàäàâ ñòâîðåíèé íåþ ô³ëîñîôñüêèé ñïîñ³á îñâîþâàííÿ ä³éñíîñò³ äëÿ âèðàæåííÿ íåÿñíèõ ³ íåóñâ³äîìëþâàíèõ òâîð÷èõ ïîòåíö³é. Áåç ï³âäåííî¿ òðàäèö³¿ äàîñèçì íå ñòàâ áè äàîñèçìîì, áåç ï³âí³÷íî¿ – íå çì³ã áè ñêàçàòè ïðî ñåáå ìîâîþ âåëèêî¿ êóëüòóðè ³ êíèæíî¿ îñâ³÷åíîñò³. Âèñíîâîê. Îòæå, ñïîêîíâ³êó â Êèòà¿ ïîðÿä ³ñíóâàëè äâ³ ðåë³ã³¿ (îáèäâ³ ç ÿêèõ íàçâàòè ðåë³ã³ÿìè â ñóâîðîìó ñåíñ³ öüîãî ñëîâà íåìîæëèâî) – êîíôóö³àíñòâî òà äàîñèçì, ÿê³ ìàëè âåëèêèé òà âî³ñòèíó íåîö³íåííèé âïëèâ íà ðîçâèòîê êèòàéñüêî¿ êóëüòóðè, íà ôîðìóâàííÿ êèòàéñüêî¿ íàö³¿ âçàãàë³, ñâ³òîãëÿäó êèòàéö³â òîùî. Äóàë³çì êîíôóö³àíñòâî-äàîñèçì ñïîñòåð³ãàâñÿ ïðîòÿãîì óñ³º¿ ³ñòî𳿠ϳäíåáåñíî¿, åëåìåíòè êîíôóö³àíñòâà òà äàîñèçìó ïåðåïë³òàëèñÿ àáî íàâïàêè â³äòîðãàëè îäíå îäíîãî, ñòâîðèâøè â ðåçóëüòàò³ íåïåðåâåðøåíèé çà ñâîºþ îðãèã³íàëüíîñòþ òà ñàìîáóòí³ñòþ ôåíîìåí êèòàéñüêî¿ êóëüòóðè òà ô³ëîñîô³¿. Ñïèñîê âèêîðèñòàíî¿ ë³òåðàòóðè. 1. Àíòîëîã³ÿ äàîñüêî¿ ôèëîñîô³¿. Ïåðåêëàä/ñêëàä. Â.Â. Ìàëÿâ³í, Á.Á. Âèíîãðàäñüêèé. - Ì.,1994. 2. Âàñ³ëüºâ Ë.Ñ. Èñòîð³ÿ ðåë³ã³é Ñõîäó. – Ì.: Âèùà øêîëà, 1988. 3. ̳ñòåð³ÿ Äàî. Ìàñëîâ À. À.— Ì.: Ñôåðà, 1996 4. Ìóäðåö³ Êèòàÿ. ßí ×æó, Ëåöçè, ×æóàíöçè / Ïåð. ñ êèò. Ë.Ä. Ïîçäíåºâî¿. – ÑÏá.: Âèäàâíèöòâî «Ïåòåðáóðã – XXI âåê» ñï³ëüíî ç ÒÎÎ «Ëàíü», 1994. 5. Ïîë³êàðïîâ Â.Ñ. ²ñòîð³ÿ ðåë³ã³é. – Ì.: «Ãàðäàðèêà», «Ýêñïåðòíîå áþðî», 1997. 6. Ïîë³êàðïîâ Â.Ñ. Ëåêö³¿ ç êóëüòóðîëî㳿. — Ì.: «Ãàðäàðèêà», «Ýêñïåðòíîå áþðî», 1997. 7. Ðóá³í Â.À. Áëàãîðîäíèé ìóæ òà âëàäà â êëàñè÷íîìó êîíôóö³àíñòâ³ // Âîñòîê 1994 ¹ 5. - Ñ. 139. 8. Òîð÷³íîâ Å.À. Äàîñèçì: Äîñâ³ä ³ñòîðèêî-ðåë³ã³éíîãî îïèñó. – ÑÏá.: Âèäàâíèöòâî «Ëàíü», 1998. 9. ×æóàí-öçè. Ëå-öçè / Ïåð. ñ êèò., âñòóï. ñò. ³ ïðèì³òêè. Â.Â. Ìàëÿâ³íà. – Ì.: Ìûñëü, 1995. Àâòîð: Òîïèëèíà Àííà, Êèåâî-Ìîãèëÿíñêàÿ Àêàäåìèÿ


Случайные файлы

Файл
80336.doc
144615.rtf
121016.rtf
102141.rtf
169653.rtf




Чтобы не видеть здесь видео-рекламу достаточно стать зарегистрированным пользователем.
Чтобы не видеть никакую рекламу на сайте, нужно стать VIP-пользователем.
Это можно сделать совершенно бесплатно. Читайте подробности тут.